“Việc miễn tội hay hay hơn xử lý người hối lộ cần nghiên cứu thận trọng”

Phó Vụ trưởng Vụ Các vấn đề chung về xây dựng luật pháp (Bộ Tư pháp) Trần Văn Đạt đã nêu ý kiến như vậy trong cuộc bàn luận với phóng viên BáoPLVNvề vấn đề, nên hay không nên xử lý người đưa đút lót nhằm khuyến khích người dân tăng cường cáo giác tham nhũng. Đưa – nhận hối lộ có quan hệ chặt chẽ với nhau - Xin ông cho biết luật pháp hiện hành quy định ra sao về việc xử lý đối với người đưa đút lót đến cáo giác với các cơ quan chức năng? - Chính sách hình sự của Việt Nam đối với tất thảy các loại tội nhân nói chung được quy định cụ thể tại Điều 46 Bộ luật Hình sự năm 1999 về các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như người phạm tội thú tội; người phạm tội thành khẩn khai báo, ân hận hối lỗi; người phạm tội hăng hái giúp đỡ các cơ quan có trách nhiệm phát hiện, điều tra tù nhân… Luật Phòng, chống tham nhũng cũng quy định nguyên tắc xử lý chung, theo đó, người nào có hành vi đưa hối lộ, nhận đút lót đầu thú; thành khẩn khai báo, khắc phục hậu quả… thì có thể xem xét để giảm nhẹ, thậm chí miễn bổn phận hình sự. Ông Trần Văn Đạt - Phó Vụ trưởng Vụ Các vấn đề chung về xây dựng luật pháp (Bộ Tư pháp) Về tội đưa đút lót và tội nhận đút lót, đây là hai tù cực kỳ đặc biệt, có liên can chặt chẽ với nhau, có phạm nhân này thì có tù nhân kia và trái lại, không có tầy này thì không có tù hãm kia. Đây cũng là một quan hệ mà hai bên – cả người nhận đút lót và người đưa hối lộ - cùng có lợi. Theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành, chúng ta điềm nhiên xem tội nhận hối lộ là hành vi hiểm nguy thấp hơn tội đưa đút lót. Cụ thể, tại Điều 279 về tội nhận hối lộ quy định người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi. Vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới mười triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp là gây hậu quả nghiêm trọng, đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, đã bị kết án về một trong các tội về tham nhũng, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm để làm hoặc không làm một việc vì lợi. Hoặc theo đề nghị của người đưa đút lót, thì bị phạt tù từ 2 - 7 năm. Trong khi đó, khung khởi điểm của tội đưa đút lót là từ 1 – 6 năm tù. Ngoài ra, Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định khung hình phạt cao nhất của cả hai tội nhận đút lót và đưa hối lộ là tử hình, nhưng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Bộ luật Hình sự năm 2009 đã loại trừ hình phạt tử hình đối với tội đưa đút lót. Chẳng những thế, Điều 289 về tội đưa hối lộ quy định trong trường hợp bị< cưỡng ép >đưa đút lót mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác, thì được coi là không có tội và được trả lại vớ của đã dùng để đưa hối lộ cũng như trường hợp người đưa đút lót tuy không bị ép buộc nhưng đã chủ động khai báo trước khi bị phát giác, thì có thể được miễn bổn phận hình sự và được trả lại một phần hoặc toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ. Như vậy, luật pháp hiện hành đã quy định rất rõ ràng về cơ chế xử lý với người đưa đút lót chủ động khai báo. Miễn nghĩa vụ hình sự cho vơ thì không nên - Vậy theo ông, có nên miễn xử lý những người có hành vi đưa đút lót đến cáo giác với cơ quan chức năng? - Theo ý kiến của cá nhân tôi, nếu quy định quờ trường hợp người đưa hối lộ đến tố giác với cơ quan quốc gia có thẩm quyền đều được miễn bổn phận hình sự thì hoàn toàn không nên. Trên thực tiễn đã xảy ra rất nhiều trường hợp phức tạp như người đưa hối lộ không có ý thức giúp cơ quan điều tra hay họ chỉ tố giác hành vi nhận đút lót khi người nhận đút lót không đáp ứng được mục đích, yêu cầu, không làm được việc mà họ cậy nên mới quay ra cáo giác… Những trường hợp này rất khó để miễn bổn phận hình sự, đấy là chưa kể hành vi đó còn vi phạm về mặt đạo đức. Tóm lại, tùy từng trường hợp cụ thể mà quy định giảm hoặc miễn bổn phận hình sự cho những người có hành vi đưa hối lộ và khai báo với cơ quan quốc gia có thẩm quyền, tố cáo hành vi nhận hối lộ. - Kinh nghiệm của các nước quy định về vấn đề này như thế nào, thưa ông? - Tham khảo kinh nghiệm của một số nước, chúng tôi thấy rằng, biện pháp không xử lý người đưa đút lót đến khai báo với cơ quan Nhà nước nhằm khuyến khích người dân tăng cường tố giác tham nhũng cũng tùy từng trường hợp cụ thể, chứ luật pháp các nước cũng không cứng nhắc là hết thảy trường hợp tố cáo hành vi tham nhũng đều được miễn bổn phận hình sự đâu. Tương tự, ở nước ta, biện pháp này cần được nghiên cứu rất thận trọng, nếu chưa điều tra, khảo sát, đánh giá tác động thì có thể dẫn đến những hậu quả không thể lường trước được. - Ông cho rằng đâu là điểm mà pháp luật Hình sự của Việt Nam cần phải hoàn thiện hơn? - Chúng ta vẫn thường nói phải xử lý nghiêm minh, hình phạt phải chặt hơn nhưng với quy định bây giờ về tội đưa hối lộ, tôi cho là hợp lý và nghiêm khắc. Như tôi đã đề cập ở trên, khung hình phạt khởi điểm với tội đưa hối lộ là từ 1 - 6 năm, tăng nặng cao nhất đến chung thân, không quy định hình phạt tử hình. Bên cạnh đó, pháp luật cũng quy định trường hợp loại trừ bổn phận hình sự. Tuy nhiên, về mặt kỹ thuật, pháp luật hiện hành quy định đút lót thành 3 tù nhân khác nhau gồm tội nhận đút lót, tội làm môi giới đút lót và tội đưa đút lót. Tôi cho rằng sẽ hợp lý hơn nếu chúng ta chỉ quy định thành một tội là tội đút lót, trong đó người đưa hối lộ và người môi giới đút lót đóng vai trò tòng phạm, chịu bổn phận hình sự thấp hơn người nhận hối lộ. - Trân trọng cảm ơn ông! Thục Quyên(thực hiện)